مروری بر خاطرات شیخ انور دهواری،پیشگام بیداری اسلامی معاصر و ترویج فرهنگ کتاب در بلوچستان (بخش سوم)
نویسنده:محمد صدیق دهواری
فعالیت همزمان جریانهای مذهبی و فکری در سراوان
فضای شهر و روستاها سرشار از گفتوگو، مناظره و بحثهای فکری بود. جوانان هر روز با اندیشهها و دیدگاههای گوناگون روبهرو میشدند و هر یک میکوشیدند مسیر خود را انتخاب کنند.
بسیاری از دوستان، همکلاسیها و جوانان همنسلم نیز مسیر فعالیت های اسلامی را در کنار من انتخاب کردند.
در سال ۱۳۵۸، همزمان با آغاز فعالیت «نهضت جوانان مسلمانان سراوان»، جریانهای مختلف فکری و سیاسی نیز در منطقه حضور فعالی داشتند. پس از پیروزی انقلاب و گشوده شدن فضای سیاسی کشور، این جریانها با برگزاری جلسات فرهنگی، انتشار نشریات و تشکیل محافل دانشآموزی و دانشجویی، دیدگاههای خود را معرفی میکردند. فضای سیاسی بلوچستان در آن روزگار کمسابقه بود و برای نخستینبار در تاریخ معاصر، جریانهای گوناگون بهصورت آشکار فعالیت میکردند. ازاینرو، فعالیت نهضت جوانان مسلمانان سراوان نیز در چنین فضایی شکل گرفت.
ما نیز میکوشیدیم با تکیه بر هویت اسلامی، باورهای دینی مردم و آموزههای بیداری اسلامی، اندیشه اسلامی را معرفی کنیم و زمینه آگاهی بیشتر نسل جوان را فراهم آوریم. همین تلاشها، نهضت جوانان مسلمانان سراوان را به یکی از کانونهای فعالیت فرهنگی و دینی منطقه تبدیل کرد و ما جوانانی بودیم که در میانه آن تحولات، مسیر فکری خود را مییافتیم.
حمایت استانداری و تجهیز دفتر نهضت
در اواخر سال ۱۳۵۸، نامهای برای درخواست کمک و تجهیزات به استانداری نوشتیم و فعالیتهای نهضت را در آن تشریح کردیم. این نامه به امضای علمای شهرستان سراوان، از جمله مولوی عبدالعزیز ساداتی، مولوی محمدیوسف حسینپور، مولوی شهداد مسکانزهی، مولوی عبدالرحمن اللهوردی، مولوی دینمحمد حسینزهی و مولوی خالد دهواری رسید. سپس آن را به حاجی ملکمحمد ملازهی سپردم تا به استاندار وقت در زاهدان برساند.
نتیجه آن دیدار بسیار ارزشمند بود. آقای حمید بهرامی استاندار سیستان و بلوچستان مبلغ سی هزار تومان در اختیار نهضت قرار داد. با آن مبلغ، یک دستگاه استانسیل، یک دستگاه ماشین تکثیر و چند میز و صندلی خریدیم و دفتر نهضت را تجهیز کردیم. از آن پس، نشریه «صوتالاسلام» بهصورت منظم منتشر میشد و دیگر برای چاپ و تکثیر، نیازی به استفاده از امکانات مدارس و ادارات نداشتیم. نویسندگان و فعالان، مقالههای خود را در اختیار من میگذاشتند و من آنها را برای چاپ آماده میکردم.
تغییر نام تشکیلات
روزی حاجی نیکبخت جمالزهی، معلمم در مدرسه راهنمایی محمدی، با لحنی صمیمانه و همراه با شوخی گفت: «مگر این نهضت فقط مخصوص جوانان است؟» همین جمله باعث شد درباره نام تشکیلات تجدیدنظر کنیم. واژه «جوانان» را از عنوان آن حذف کردیم و از آن پس، نام رسمی تشکل ما «نهضت مسلمانان سراوان» شد. البته نشریه «صوتالاسلام» همچنان با همان نام به انتشار خود ادامه داد.
گسترش فعالیت گروههای سیاسی پس از انقلاب
همزمان با گسترش فعالیتهای نهضت مسلمانان سراوان، دیگر گروههای سیاسی نیز فعالیت خود را توسعه میدادند و بسیاری از جوانان و قشر تحصیلکرده با دیدگاههای آنان آشنا میشدند.
در انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی، در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ گروههای فدایی خلق (اکثریت و اقلیت) و سازمان مجاهدین خلق در حوزههای انتخابیه زاهدان، سراوان و ایرانشهر از نامزدهای خود حمایت میکردند. من نیز در متن بسیاری از این رویدادها حضور داشتم؛ در جلسات، گفتوگوها، مناظرهها و مباحث انتخاباتی.
جریان اسلامی نیز از نامزدی مولوی محمد شهداد مسکانزهی در نخستین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در سراوان حمایت کرد. فضای جامعه بسیار پرشور بود و جوانان حضور فعالی داشتند.
ریشههای فعالیت گروههای چپ در بلوچستان
فعالیت گروههای چپ در بلوچستان تنها به سالهای پس از انقلاب محدود نمیشد، بلکه پیشینه آن به اواخر دهه ۱۳۴۰ و اوایل دهه ۱۳۵۰ بازمیگشت. در آن سالها، سازمانها و گروههای مارکسیستی بلوچ شکل گرفته بودند و نشریات مختلفی بهعنوان رسانه این جریانها منتشر میشد. این جریانها پس از پیروزی انقلاب، با گشوده شدن فضای سیاسی کشور، فرصت بیشتری برای معرفی دیدگاهها و گسترش فعالیتهای خود یافتند.
از جمله این نشریات، «بامی استار» (ستاره بامداد)، ارگان شاخه استانی چریکهای فدایی خلق، و «نبرد بلوچ»، ارگان استانی سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر بود. این نشریات در میان دانشآموزان، دانشجویان و بخشی از قشر روشنفکر بهطور گسترده توزیع میشد و بر فضای فکری آن سالها تأثیر میگذاشت.
به جرئت میتوانم
بگویم «صوتالاسلام» که از شهرستان مرزی و دورافتاده سراوان منتشر میشد، در آن مقطع یکی از معدود نشریات جریان اسلامی بود که بهصورت منظم انتشار مییافت. پس از آن، نشریه حوزه علمیه گُشت نیز فعالیت خود را آغاز کرد. ما «صوتالاسلام» را از طریق پست برای بسیاری از شخصیتهای اهل سنت و مراکز دینی در بیرجند، ترکمنصحرا، زاهدان، ایرانشهر و بندر خمیر ارسال میکردیم تا دامنه بهرهمندی از آن گستردهتر شود.
ادامه دارد